Advies
Goed eten, ondanks alles.
Ongewild gewicht verliezen, minder eten, u zwakker voelen: deze veranderingen verdienen uw aandacht. Deze pagina helpt u om ondervoeding te begrijpen, ze bij uzelf of bij een naaste te herkennen en uw orale bijvoeding goed in te nemen.
Afgestemd op uw situatie.
Een test van één minuut, en advies voor momenten waarop de behoeften stijgen.
Eet u zoals vroeger?
De test van één minuut, om te weten of u er met uw arts over moet praten.
Uw Delidose berekenen
Tel de chevrons van uw bijvoeding. Bij ondervoeding is de basisrichtwaarde 3 chevrons per dag.
Ondervoeding en kanker
Uw krachten behouden tijdens de behandelingen, ook wanneer eetlust en smaak veranderen.
Uw spieren behouden als u ouder wordt
Spierafbraak afremmen met eiwitten bij elke maaltijd en wat beweging.
Voor en na een operatie
In goede conditie de operatie ingaan en wonden makkelijker laten genezen dankzij voeding.
Doorligwonden en wondgenezing
Het verband beschermt, voeding herstelt. Een eenvoudige richtwaarde per stadium.
Leven met uw bijvoeding
Ze goed innemen, ze bewaren, er niet op uitgekeken raken en ermee op reis gaan.
Voldoende drinken bij slikproblemen
Elke dag genoeg drinken zonder risico op verslikking, met een boekje om af te drukken.
Een naaste helpen met eten en drinken
De juiste handelingen tijdens de maaltijd, met een geheugensteun om in de keuken op te hangen.
Advies
Ondervoeding begrijpen
Ondervoeding ontstaat wanneer uw lichaam minder energie en voedingsstoffen krijgt dan het verbruikt. Ze kan iedereen treffen die ziek of op leeftijd is, en u hoeft zich er niet voor te schamen.
Een onevenwicht tussen inname en behoeften
Uw lichaam heeft energie nodig om te ademen, te bewegen en te functioneren. Die energie komt uit de koolhydraten, vetten en eiwitten van uw maaltijden. Wanneer u minder binnenkrijgt dan u nodig hebt, spreekt het lichaam zijn reserves aan. Het gevolg is ongewild gewichtsverlies, spierafbraak en vaak ook vermoeidheid.
Drie mogelijke mechanismen
Ofwel eet u te weinig: gebrek aan eetlust, moeite met slikken, een neurologische ziekte zoals de ziekte van Alzheimer of Parkinson. Ofwel eet u genoeg, maar neemt de darm de voedingsstoffen slecht op, bijvoorbeeld na het wegnemen van een deel van de darm, bij een infectie die de darmwand beschadigt of bij een intolerantie. Ofwel stijgen uw behoeften, bij kanker, een infectie, mucoviscidose of uitgebreide brandwonden.
De rol van de leeftijd
Leeftijd is een risicofactor, vooral vanaf 70 jaar. De stofwisseling verandert, de spieren werken minder en worden sneller afgebroken. De smaak verandert, de eetlust neemt af, kauwen of slikken kan moeilijk worden. Meld elke daling van de eetlust en elk ongemak tijdens de maaltijden aan uw arts.
Na een ziekenhuisopname of een operatie
Een verblijf in het ziekenhuis, een ziekte of een operatie ontregelt het lichaam en de eetgewoonten. Stress en de operatie verhogen de behoeften van het lichaam. Het ritme van de maaltijden verandert, de eetlust neemt af en men eet minder. Deze factoren kunnen ondervoeding veroorzaken of verergeren: meld ze aan uw arts.
Gemoedstoestand en geneesmiddelen
Een emotionele schok, het verlies van een dierbare, eenzaamheid, stress of een depressie kunnen de eetlust wegnemen of ertoe leiden dat maaltijden worden overgeslagen. U kunt daar gerust met uw arts over praten. Sommige geneesmiddelen verminderen ook de eetlust, bemoeilijken de opname van voedingsstoffen of veroorzaken braken. Niet alle geneesmiddelen hebben die effecten: uw arts kent uw behandeling en kan u raad geven.
Kanker, diabetes en overgewicht
Bij kanker verbruikt het lichaam meer energie om de ziekte te bestrijden, en de behandelingen en de angst verhogen het risico nog. Ook diabetes kan gepaard gaan met ondervoeding: een streng dieet en te weinig of minder werkzame insuline bevorderen spierverlies. Men kan dus tegelijk overgewicht hebben en ondervoed zijn. Voor mensen met diabetes bestaat er suikervrije bijvoeding die een bron van vezels is, ontwikkeld om pieken in de bloedsuiker te beperken.
Advies
De signalen herkennen
De eerste signalen blijven vaak onopgemerkt. Als u ze herkent, bij uzelf of bij een naaste, kunt u op tijd ingrijpen.
Situaties om in het oog te houden
Sommige situaties houden een groter risico in: een hoge leeftijd, een terugkeer uit het ziekenhuis, kanker, verlies van eetlust, slikproblemen of doorligwonden. Andere zijn minder bekend: gebitsproblemen, een virusinfectie, rouw of een depressie, het gebruik van veel geneesmiddelen, pijn, ernstige constipatie. Ook isolement, financiële kwetsbaarheid en verlies van zelfstandigheid spelen een rol.
Gewicht en kleren
Kleren worden te ruim, de riem moet een gaatje strakker. De weegschaal geeft bij elke weging iets minder aan. Snel en ongewild gewichtsverlies is een alarmsignaal. Weeg u regelmatig om de evolutie te volgen.
Vermoeidheid en kracht
De vermoeidheid neemt toe, bij uzelf of bij uw naaste. Opstaan uit een stoel, wandelen of een trap oplopen vraagt meer inspanning. Dit krachtverlies kan wijzen op spierafbraak.
Veranderingen aan tafel
Borden worden niet meer leeggegeten, de porties worden kleiner. De zin om te eten neemt af, de maaltijd is geen plezier meer, eten kan zelfs tegenstaan. Eten kan ook pijnlijk worden.
Wat doen bij twijfel
Praat er gewoon over met uw naaste. Moedig hem of haar aan om de arts te raadplegen, die een onderzoek kan doen en al dan niet de diagnose kan stellen. Een diëtist, een verpleegkundige of uw apotheker kan ook naar u luisteren en u de weg wijzen. Als ondervoeding wordt bevestigd, zal de arts een aangepaste behandeling voorstellen.
Een situatie die kan verbeteren
U hoeft zich niet te schamen voor ondervoeding, en er bestaan oplossingen. Met een aangepaste opvolging kan de voedingstoestand verbeteren. Raadpleeg eerst uw arts.
Advies
De voeding verrijken
Met de leeftijd dalen de voedingsbehoeften niet. In eerste instantie zorgen enkele eenvoudige aanpassingen voor meer energie en eiwitten in de gewone maaltijden.
De gewone gerechten verrijken
Als uw naaste ongewild vermagert, verrijk dan eerst wat hij of zij al eet. Voeg vetten en eiwitten toe: room, kaas, boter, eieren. Een oudere persoon moet evenveel blijven eten als vroeger.
Eiwitten bij elke maaltijd
Eiwitten bouwen de spieren op en houden ze in stand. Ze helpen ook bij de wondgenezing en bij de afweer tegen infecties, dankzij de antistoffen. Voorzie ze bij elke maaltijd: vlees, vis, eieren, zuivelproducten of peulvruchten.
Tussendoortjes naast de maaltijden
Als de maaltijden niet volstaan, voeg dan tussendoortjes toe aan de drie maaltijden van de dag. Een yoghurt, gedroogd fruit of een handvol noten levert extra energie en eiwitten.
Gevarieerde voeding
Varieer de voedingsmiddelen: vers fruit en verse groenten van het seizoen, vlees, vis of peulvruchten, zuivelproducten voor calcium, volkoren granen. Vetten hebben hun plaats, dierlijke zoals boter of plantaardige zoals oliën, noten en zaden. Beperk toegevoegde suikers en bewerkte voedingsmiddelen, die weinig voedingswaarde hebben. Houd rekening met de smaak en de gewoonten van uw naaste.
Vitamine D en naar buiten gaan
Vitamine D helpt het calcium zich in de botten vast te zetten. Vaak buiten gaan wandelen, indien mogelijk samen met u, helpt het lichaam om die vitamine aan te maken dankzij de zon en houdt uw naaste in conditie. Lukt dat niet, dan kan de arts een vitamine D-supplement voorschrijven.
Als deze maatregelen niet volstaan
Als uw naaste ondanks deze maatregelen geen gewicht of kracht terugwint, meld dit dan aan zijn of haar arts. Die kan orale bijvoeding voorstellen, rijker aan eiwitten en energie, in te nemen naast de maaltijden.
Advies
De eetlust terugvinden
Gebrek aan eetlust en smaakverlies zijn veelvoorkomende oorzaken van ondervoeding. Een aangename maaltijd, voldoende drinken en wat beweging helpen daar gedeeltelijk tegen.
Aandacht voor de presentatie
Een mooi gepresenteerd gerecht wekt meer zin om te eten. Dek de tafel, kies een mooi bord en echt bestek. Maaltijden die aan huis worden geleverd, serveert u beter op een bord of in een kom dan in hun bakje.
Reuk en smaak prikkelen
Ter plaatse koken of de gerechten opwarmen verspreidt geuren die de eetlust opwekken. Kies verse seizoensproducten en breng op smaak met specerijen en kruiden. Wissel het menu af van maaltijd tot maaltijd: afwisseling houdt de zin om te eten levend.
Samen eten, zonder haast
Vraag uw naaste om mee te helpen, bijvoorbeeld door de groenten te schillen, en praat met elkaar tijdens de maaltijd. Controleer of hij of zij goed zit en het kunstgebit en het hoorapparaat draagt. Leg bestek, water en zout binnen handbereik en open vooraf een potje of een yoghurt. Laat uw naaste in zijn of haar eigen tempo eten, gerecht na gerecht.
Voldoende drinken
Met de leeftijd voelt men minder dorst, wat het risico op uitdroging verhoogt. Mik op ongeveer 1,5 liter per dag, meer bij grote hitte of koorts, ook als er geen dorst is. Kies bij voorkeur water, plat of bruisend, kruidenthee of bouillon, zonder toegevoegde suiker; alcohol hydrateert niet. Voedingsmiddelen met veel water, zoals komkommer, courgette of een sinaasappel, tellen ook mee.
Drinken makkelijker maken
Zet een glas of een lichte karaf goed zichtbaar neer. De angst om ’s nachts te moeten opstaan weerhoudt sommigen ervan om ’s avonds te drinken: moedig uw naaste dan aan om overdag meer te drinken. Een rietje helpt bij trillende handen. Als slikken moeilijk of pijnlijk is, kan de arts gegeleerd water of poeders die dranken indikken aanraden, verkrijgbaar bij de apotheek.
Actief blijven
Elke dag wandelen of wat tuinieren houdt de spieren in vorm. Deze activiteiten helpen de zelfstandigheid te behouden en beperken het risico op vallen. Ook de hersenen moeten geprikkeld worden: moedig activiteiten aan die de geest scherp houden, en regelmatig contact met andere mensen.
Advies
Orale bijvoeding
Orale bijvoeding behoort tot de voeding voor medisch gebruik. U neemt ze op medisch advies, als aanvulling op uw maaltijden.
Een aanvulling, geen vervanging
Bijvoeding vult uw maaltijden aan zonder ze te vervangen. Ze levert eiwitten, calorieën en soms vezels, in de vorm van een drank, crème, soep, puree of koekje. Uw arts bepaalt hoeveel porties u neemt, meestal één tot drie per dag. Het effect is doorgaans pas na enkele weken merkbaar: blijf in contact met uw arts om uw gewicht op te volgen en de bijvoeding aan te passen.
Smaken en texturen
Orale bijvoeding bestaat in zoete of hartige versies, op basis van melk of van fruit, met een smaakje of neutraal, in tal van smaken. Dranken drinkt u zonder te kauwen, crèmes eet u met een lepel, gevulde koekjes kunt u zo opeten of indopen, soepen en purees zorgen voor iets hartigs. Hoest u na het drinken of verslikt u zich vaak, meld dat dan aan uw arts, die u kan doorverwijzen naar dikkere texturen, zoals ingedikte dranken, crèmes of purees.
Wanneer en hoe innemen
U kunt een portie bijvoeding in één keer of verspreid over de dag innemen, volgens de gebruiksaanwijzing van elk product. Wat telt, is dat u elke dag de voorgeschreven hoeveelheid haalt. Neem ze bij voorkeur als tussendoortje tussen de maaltijden, rond 10 uur of 16 uur, of voeg ze toe aan het ontbijt, als dessert of voor het slapengaan. Een inname bij het opstaan of het slapengaan verkort het nachtelijke vasten: meer dan 12 uur niet eten verergert ondervoeding.
In uw maaltijden opnemen
Giet bij het ontbijt een melkdrank natuur over uw ontbijtgranen, schenk een glas Delical Fruitdrink bij uw boterhammen of zet Delical Le Brassé op het menu. Als tussendoortje zijn een dessertcrème zoals Delical La Floridine, een koekje of Delical Le Brassé met wat stukjes fruit een eenvoudige snack. ’s Avonds kan bijvoeding een klein ritueel voor het slapengaan worden. Dit zijn suggesties: volg altijd het advies van uw arts.
Gekoeld, warm en bewaren
De dranken en Delical Le Brassé smaken het lekkerst als ze goed gekoeld zijn: zet ze de avond voordien in de koelkast en schud de fles voor het drinken. Sommige smaken kunt u ook warm drinken: natuur, vanille, chocolade, koffie, hazelnoot. Giet de drank in een tas en verwarm hem zonder te laten koken, 45 seconden tot 1 minuut in de microgolfoven op 700 W. Een geopend product bewaart u in de koelkast, maximaal 24 uur.
Tijdens een kankerbehandeling
Sommige bijwerkingen van de behandelingen sturen de keuze van de bijvoeding. Veranderde smaak of reuk: neutrale smaken op melkbasis; droge mond: frisse, licht zure smaken, die de speekselaanmaak stimuleren; geïrriteerde mond of geïrriteerd spijsverteringskanaal: zachte, smeuïge texturen. Misselijkheid: dikke, gladde texturen, gekoeld gegeten; moeite met slikken: dikke texturen, zoals een dessertcrème. Constipatie: bijvoeding die een bron van vezels is; diarree: lactosearme producten.
Advies
Als u uw bijvoeding niet lekker vindt
Het is normaal dat u niet alle smaken of texturen lekker vindt. Enkele tips helpen u om uw bijvoeding in te nemen, en uw apotheker kan u andere mogelijkheden voorstellen.
Noteer uw indrukken
De eerste dagen zijn er om verschillende producten en smaken te proeven. Houd elke dag kort bij welke producten u hebt genomen of laten staan, en of u ze lekker vond of niet. Neem die notities mee naar uw apotheker bij uw volgende bezoek: zo kan hij of zij u beter raad geven.
Ga uit van uw smaak
Ga uit van wat u dagelijks lekker vindt: natuuryoghurt of fruityoghurt, vanille-, chocolade- of karamelcrème, een koffie-eclair, aardbeientaart. Eet u liever hartig, dan past een soep of puree van uw favoriete groenten misschien beter bij u. Uw apotheker kan u andere smaken laten proberen. Hij of zij kan uw favoriete smaak bestellen als die niet in voorraad is.
Een andere textuur of smaak kiezen
Neemt u vooral dranken, probeer dan eens een dessertcrème, Delical Le Brassé of een fruitdessert. Bent u het zoete beu, kies dan voor groentesoepen en groentepurees. Laat u inspireren door de texturen die u gewoonlijk lekker vindt: vloeibaar en fris, romig, fluweelzacht of krokant.
Combineren met andere voedingsmiddelen
Bijvoeding natuur kunt u mengen met soep, puree of een smoothie, en ze kan ook in de keuken dienen. Bijvoeding met een smaakje combineert u met fruit, mixt u met yoghurt of bestrooit u met amandelschilfers of koekkruimels. Een melkdrank natuur kunt u warm of koud drinken met cichorei, cacao, oploskoffie, kastanjecrème, honing of een siroop. Probeer ook verschillende temperaturen: sommige mensen nemen hun bijvoeding het liefst goed gekoeld, anderen op kamertemperatuur.
Enkele eenvoudige recepten
Delical Fruitdrink, aangelengd met bruisend water, wordt een verfrissend drankje; gemixt met ijsblokjes, een sorbet om aan te bieden bij misselijkheid; twee uur in de diepvriezer, een granité. Een melkdrank natuur wordt een snelle puree met instantpureepoeder, of een pudding met puddingpoeder. Voor een crumble mengt u 50 g Delical Instant granen, 50 g bloem, 50 g boter en 80 g suiker, verdeelt u het mengsel over een bakplaat en bakt u het 5 minuten in de oven op 180 °C. Uw bijvoeding kan ook in hartige of zoete recepten, zoals een gratin, een quiche of een clafoutis.
De rol van uw apotheker
Als niets werkt ondanks deze pogingen, laat het dan weten aan uw arts en uw apotheker. Uw voorkeuren en moeilijkheden helpen hen om hun advies bij te sturen. Samen kunt u zoeken naar een oplossing die rekening houdt met zowel uw smaak als uw behoeften.
Advies nodig?
U hoeft niet alleen te zoeken. Praat erover met uw arts, uw diëtist of uw apotheker: zij helpen u de producten te kiezen die bij u passen.
Bronnen
- Cederholm T, et al. GLIM criteria for the diagnosis of malnutrition. A consensus report from the global clinical nutrition community. Clin Nutr. 2019;38(1):1-9. doi:10.1016/j.clnu.2018.08.002
- Volkert D, et al. ESPEN guideline on clinical nutrition and hydration in geriatrics. Clin Nutr. 2019;38(1):10-47. doi:10.1016/j.clnu.2018.05.024
- Volkert D, et al. ESPEN practical guideline: Clinical nutrition and hydration in geriatrics. Clin Nutr. 2022;41(4):958-989. doi:10.1016/j.clnu.2022.01.024
Bijgewerkt: november 2026.
Nagelezen door Steeve Roland, kinesitherapeut, meer dan 20 jaar in klinische voeding, oprichter van BSNUTRITION · Bijgewerkt op
Uitgever: BS NUTRITION SA, Rue de l’Industrie 20, 1400 Nijvel, België. Wettelijke vermeldingen