Öneriler
Her şeye rağmen iyi beslenmek.
İstemeden kilo vermek, daha az yemek, kendini daha güçsüz hissetmek: bu değişiklikler dikkatinizi hak ediyor. Bu sayfa, yetersiz beslenmeyi anlamanıza, onu kendinizde veya bir yakınınızda fark etmenize ve oral beslenme ürünlerinizi doğru şekilde kullanmanıza yardımcı olur.
Durumunuza göre.
Bir dakikalık bir test ve ihtiyaçların arttığı dönemler için öneriler.
Eskisi gibi yiyor musunuz?
Doktorunuzla konuşmanız gerekip gerekmediğini anlamak için bir dakikalık test.
Delidose miktarınızı hesaplayın
Beslenme ürünlerinizdeki şeritleri sayın. Yetersiz beslenme durumunda temel ölçü günde 3 şerittir.
Yetersiz beslenme ve kanser
İştahınız ve tat alma duyunuz değişse bile tedaviler boyunca gücünüzü korumak.
Yaşlanırken kaslarınızı korumak
Her öğünde protein ve biraz hareketle kas kaybını yavaşlatmak.
Ameliyattan önce ve sonra
Beslenme sayesinde ameliyata formda girmek ve daha kolay iyileşmek.
Bası yaraları ve yara iyileşmesi
Pansuman korur, beslenme onarır. Evreye göre basit bir ölçü.
Beslenme ürünleriyle günlük yaşam
Onları doğru kullanmak, saklamak, bıkmamak ve yolculukta yanınızda götürmek.
Yutma güçlüğünde yeterince içmek
Aspirasyon riski olmadan her gün yeterince içmek; yazdırılabilir bir takip defteriyle.
Yakınınızın yiyip içmesine yardım etmek
Yemek sırasında doğru hareketler ve mutfağa asılacak bir hatırlatma kartı.
Öneriler
Yetersiz beslenmeyi anlamak
Yetersiz beslenme, vücudunuzun harcadığından daha az enerji ve besin öğesi almasıyla ortaya çıkar. Hasta veya yaşlı herkesi etkileyebilir ve utanılacak bir durum değildir.
Alım ile ihtiyaç arasındaki dengesizlik
Vücudunuzun nefes almak, hareket etmek ve çalışmak için enerjiye ihtiyacı vardır. Bu enerji öğünlerinizdeki karbonhidratlardan, yağlardan ve proteinlerden gelir. Aldığınız miktar bu ihtiyaçların altında kaldığında vücut depolarını kullanmaya başlar. Bunun sonucunda istenmeyen kilo kaybı, kas kaybı ve çoğu zaman yorgunluk görülür.
Üç olası mekanizma
Ya çok az yiyorsunuzdur: iştahsızlık, yutma güçlüğü, Alzheimer veya Parkinson gibi nörolojik bir hastalık. Ya yeterince yiyorsunuzdur ama bağırsak besin öğelerini iyi emmez; örneğin bağırsağın bir kısmı alındıktan sonra, bağırsak duvarına zarar veren bir enfeksiyonda veya bir intolerans durumunda. Ya da ihtiyaçlarınız artar: kanser, enfeksiyon, kistik fibrozis veya geniş yanıklar sırasında.
Yaşın rolü
Yaş, özellikle 70 yaşından sonra bir risk etkenidir. Metabolizma değişir, kaslar daha az çalışır ve daha kolay erir. Tat alma duyusu değişir, iştah azalır, çiğnemek veya yutmak zorlaşabilir. İştahınızdaki her azalmayı veya yemek sırasında yaşadığınız her rahatsızlığı doktorunuza bildirin.
Hastanede yatış veya ameliyat sonrasında
Hastanede kalmak, bir hastalık veya ameliyat vücudu ve beslenme alışkanlıklarını altüst eder. Stres ve ameliyat vücudun ihtiyaçlarını artırır. Öğün düzeni değişir, iştah azalır ve daha az yenir. Bu etkenler yetersiz beslenmeye yol açabilir veya onu ağırlaştırabilir: bunları doktorunuza bildirin.
Ruh hali ve ilaçlar
Duygusal bir sarsıntı, yas, yalnızlık, stres veya depresyon iştahı kesebilir ya da öğünlerin atlanmasına yol açabilir. Bunu doktorunuzla çekinmeden konuşabilirsiniz. Bazı ilaçlar da iştahı azaltır, besin öğelerinin emilimini zorlaştırır veya kusmaya neden olur. Hepsinin bu etkileri yoktur: doktorunuz tedavinizi bilir ve size yol gösterebilir.
Kanser, diyabet ve fazla kilo
Kanser sırasında vücut hastalıkla mücadele etmek için daha fazla enerji harcar; tedaviler ve kaygı da riski daha da artırır. Diyabete de yetersiz beslenme eşlik edebilir: kısıtlayıcı bir diyet ve yetersiz ya da az etkili insülin kas kaybını kolaylaştırır. Yani hem fazla kilolu hem de yetersiz beslenmiş olmak mümkündür. Diyabetli kişiler için kan şekerindeki ani yükselişleri sınırlamak üzere tasarlanmış, şeker içermeyen ve lif kaynağı olan oral beslenme ürünleri vardır.
Öneriler
Belirtileri fark etmek
İlk belirtiler çoğu zaman fark edilmez. Bunları kendinizde veya bir yakınınızda tanıyabilmek, zamanında harekete geçmenizi sağlar.
Dikkat edilmesi gereken durumlar
Bazı durumlar riski artırır: ileri yaş, hastaneden eve dönüş, kanser, iştah kaybı, yutma güçlüğü veya bası yaraları. Bazıları ise daha az bilinir: diş sorunları, viral bir enfeksiyon, yas veya depresyon, çok sayıda ilaç kullanımı, ağrı, şiddetli kabızlık. Yalnızlık, maddi güçlükler ve bağımsızlığın kaybı da önemlidir.
Kilo ve kıyafetler
Kıyafetler bollaşır, kemer bir delik daha sıkılır. Tartı her tartılışta biraz daha az gösterir. Hızlı ve istenmeyen kilo kaybı sizi uyarmalıdır. Değişimi izlemek için düzenli olarak tartılın.
Yorgunluk ve güç
Sizde veya yakınınızda yorgunluk kalıcı hâle gelir. Sandalyeden kalkmak, yürümek veya merdiven çıkmak daha fazla çaba gerektirir. Bu güç kaybı kas kaybının bir işareti olabilir.
Sofradaki değişiklikler
Tabaklar artık bitirilmez, porsiyonlar küçülür. Yeme isteği azalır, yemek keyfini yitirir, hatta yiyecekler mide bulandırabilir. Yemek yemek ağrılı da olabilir.
Şüphe durumunda ne yapmalı
Bu konuyu yakınınızla açıkça konuşun. Onu, kendisini muayene edip tanı koyabilecek ya da dışlayabilecek doktoruna gitmeye teşvik edin. Bir diyetisyen, bir hemşire veya eczacınız da sizi dinleyip yönlendirebilir. Yetersiz beslenme doğrulanırsa doktor uygun bir tedavi planı önerecektir.
Düzelebilecek bir durum
Yetersiz beslenme utanılacak bir şey değildir ve çözümleri vardır. Uygun bir takiple beslenme durumu düzelebilir. İşe doktorunuza danışarak başlayın.
Öneriler
Beslenmeyi zenginleştirmek
Yaş ilerledikçe beslenme ihtiyaçları azalmaz. İlk aşamada birkaç basit düzenleme, alışılmış öğünlere daha fazla enerji ve protein katar.
Alışılmış yemekleri zenginleştirmek
Yakınınız istemeden kilo veriyorsa, işe zaten yediklerini zenginleştirerek başlayın. Yağ ve protein ekleyin: krema, peynir, tereyağı, yumurta. Yaşlı bir kişi eskisi kadar yemeye devam etmelidir.
Her öğünde protein
Protein kasları oluşturur ve korur. Antikorlar sayesinde yaraların iyileşmesine ve enfeksiyonlara karşı savunmaya da yardımcı olur. Her öğünde protein bulundurun: et, balık, yumurta, süt ürünleri veya baklagiller.
Öğün aralarında ara öğünler
Öğünler yetmediğinde günün üç öğününe ara öğünler ekleyin. Bir yoğurt, kuru meyve veya bir avuç kuruyemiş ek enerji ve protein sağlar.
Çeşitli bir beslenme
Besinleri çeşitlendirin: mevsiminde taze meyve ve sebzeler, et, balık veya baklagiller, kalsiyum için süt ürünleri, tam tahıllar. Yağların da yeri vardır: tereyağı gibi hayvansal yağlar ya da sıvı yağlar, kuruyemişler ve tohumlar gibi bitkisel kaynaklar. Besin değeri düşük olan ilave şekerleri ve işlenmiş gıdaları azaltın. Yakınınızın zevklerini ve alışkanlıklarını göz önünde bulundurun.
D vitamini ve dışarı çıkmak
D vitamini, kalsiyumun kemiklere yerleşmesine yardımcı olur. Mümkünse sizinle birlikte sık sık yürüyüşe çıkmak, vücudun güneş sayesinde bu vitamini üretmesine yardım eder ve zindeliği korur. Bu mümkün değilse doktor D vitamini desteği reçete edebilir.
Bu önlemler yetersiz kalırsa
Bu önlemlere rağmen yakınınız ne kilo ne de güç kazanıyorsa, bunu doktoruna bildirin. Doktor, öğünlere ek olarak alınacak, protein ve enerji açısından daha zengin oral beslenme ürünleri (ONS) önerebilir.
Öneriler
İştahı geri kazanmak
İştahsızlık ve tat kaybı, yetersiz beslenmenin sık görülen nedenleridir. Keyifli bir yemek, yeterli sıvı alımı ve biraz hareket bu soruna kısmen çözüm olur.
Sunuma özen göstermek
Güzel sunulmuş bir yemek daha iştah açıcıdır. Sofrayı kurun, güzel bir tabak ve gerçek çatal bıçak seçin. Eve getirilen hazır yemekleri kendi kaplarında değil, bir tabakta veya kâsede servis etmek daha iyidir.
Koku ve tat alma duyusunu uyandırmak
Yemekleri evde pişirmek veya ısıtmak iştah açan kokular yayar. Taze ve mevsiminde ürünler seçin, baharat ve otlarla tatlandırın. Menüyü öğünden öğüne değiştirin: çeşitlilik yeme isteğini canlı tutar.
Acele etmeden, birlikte yenen bir yemek
Yakınınıza, örneğin sebzeleri soyarak hazırlığa katılmasını önerin ve yemek sırasında sohbet edin. Rahat oturduğundan, diş protezini ve işitme cihazını taktığından emin olun. Çatal bıçağı, suyu ve tuzu uzanabileceği yere koyun; bir kavanozu veya yoğurdu önceden açın. Yemeğini kendi hızında, tabak tabak yemesine izin verin.
Yeterince içmek
Yaş ilerledikçe susuzluk daha az hissedilir ve bu durum vücudun susuz kalması (dehidratasyon) riskini artırır. Susamasanız bile günde yaklaşık 1,5 litre hedefleyin; çok sıcak havalarda veya ateşiniz olduğunda daha fazla. Şeker ilave edilmemiş sade su veya maden suyunu, bitki çaylarını ya da et suyu çorbalarını tercih edin; alkol ise vücuda su kazandırmaz. Salatalık, kabak veya portakal gibi su oranı yüksek yiyecekler de hesaba katılır.
İçmeyi kolaylaştırmak
Bir bardağı veya hafif bir sürahiyi göz önünde bırakın. Gece kalkmak zorunda kalma korkusu bazen akşamları içmeyi engeller: bu durumda yakınınızı gün içinde daha fazla içmeye teşvik edin. Titreme varsa pipet işe yarar. Yutmak zor veya ağrılıysa doktor, eczanelerde satılan jöleleştirilmiş sulara veya içecekleri kıvamlandıran tozlara yönlendirebilir.
Aktif kalmak
Her gün yürümek veya biraz bahçeyle uğraşmak kasları korur. Bu etkinlikler bağımsızlığı korur ve düşme riskini azaltır. Beynin de çalıştırılmaya ihtiyacı vardır: zihinsel etkinlikleri ve başkalarıyla düzenli iletişimi teşvik edin.
Öneriler
Oral beslenme ürünleri
ONS olarak da adlandırılan oral beslenme ürünleri, özel tıbbi amaçlı gıdalar kategorisindedir. Doktor önerisiyle, öğünlerinize ek olarak alınırlar.
Öğünlerin yerine değil, onlara ek olarak
Bir oral beslenme ürünü (ONS) öğünlerinizi tamamlar, onların yerini almaz. İçecek, krem, çorba, püre veya bisküvi biçiminde protein, kalori ve bazen lif sağlar. Sayısını doktorunuz belirler; çoğunlukla günde bir ila üç adettir. Etkileri genellikle birkaç hafta içinde görülür: kilonuzu izlemek ve ürün miktarını ayarlamak için doktorunuzla iletişimde kalın.
Tatlar ve kıvamlar
Oral beslenme ürünlerinin tatlı veya tuzlu, sütlü veya meyveli, aromalı veya nötr çeşitleri ve birçok aroması vardır. İçecekler çiğnemeden içilir, kremler kaşıkla yenir, dolgulu bisküviler ısırılarak ya da bandırılarak yenir, çorbalar ve püreler tuzlu bir seçenek sunar. İçtikten sonra öksürme veya sık aspirasyon doktorunuza bildirilmelidir; doktorunuz sizi kıvamlandırılmış içecekler, kremler veya püreler gibi daha koyu kıvamlara yönlendirebilir.
Ne zaman ve nasıl alınmalı
Her ürünün kullanım şekline uyarak bir beslenme ürününü tek seferde veya günün farklı saatlerinde alabilirsiniz. Önemli olan, reçete edilen miktara her gün ulaşmaktır. Ürünleri tercihen saat 10 veya 16 sularında, öğün aralarında ara öğün olarak alın ya da kahvaltıya, tatlı olarak veya yatmadan önce ekleyin. Kalkınca veya yatarken alınan bir ürün gece açlığını kısaltır: 12 saatten uzun süre yemek yememek yetersiz beslenmeyi ağırlaştırır.
Öğünlerinize katmak
Kahvaltıda tahıl gevreğinizin üzerine sade bir sütlü içecek dökün, ekmeğinizin yanında bir bardak Delical Meyveli İçecek için ya da menüye Delical Le Brassé ekleyin. Ara öğünde Delical La Floridine gibi bir krem tatlı, bir bisküvi veya birkaç meyve parçasıyla Delical Le Brassé basit bir atıştırmalık olur. Akşamları bir beslenme ürünü, yatmadan önce küçük bir ritüele dönüşebilir. Bunlar yalnızca öneridir: her zaman doktorunuzun görüşüne uyun.
Soğuk, sıcak ve saklama
İçecekler ve Delical Le Brassé iyice soğuk olduğunda daha lezzetlidir: bir gün önceden buzdolabına koyun ve içmeden önce şişeyi çalkalayın. Bazı aromalar sıcak da içilebilir: sade, vanilya, çikolata, kahve, fındık. İçeceği bir fincana dökün ve kaynatmadan, 700 W mikrodalgada 45 saniye ile 1 dakika ısıtın. Açılmış bir ürün buzdolabında en fazla 24 saat saklanır.
Kanser tedavisi sırasında
Tedavilerin bazı etkileri, beslenme ürününün seçimini belirler. Tat veya koku alma değişikliği: nötr ve sütlü aromalar; ağız kuruluğu: tükürüğü uyaran ekşimsi aromalar; tahriş olmuş ağız veya sindirim sistemi: yumuşak ve kremsi kıvamlar. Bulantı: soğuk tüketilen koyu ve pürüzsüz kıvamlar; yutma güçlüğü: krem tatlı türünde koyu kıvamlar. Kabızlık: lif kaynağı beslenme ürünleri; ishal: düşük laktozlu ürünler.
Öneriler
Beslenme ürününüzü sevmiyorsanız
Her aromayı veya her kıvamı sevmemeniz normaldir. Birkaç ipucu beslenme ürününüzü tüketmenize yardımcı olur; eczacınız da size başka seçenekler önerebilir.
İzlenimlerinizi not edin
İlk günler, birkaç ürünü ve aromayı denemek içindir. Günlük küçük bir kayıt tutun: hangi ürünleri tükettiniz veya bıraktınız, beğendiniz mi beğenmediniz mi. Bir sonraki ziyaretinizde bu notları eczacınıza götürün: size daha iyi yol gösterebilir.
Zevklerinizden yola çıkın
Günlük hayatta sevdiklerinizden yola çıkın: sade veya meyveli yoğurt, vanilyalı, çikolatalı veya karamelli krema, kahveli ekler, çilekli tart. Tuzlu tatları tercih ediyorsanız, sevdiğiniz sebzelerden bir çorba veya püre size daha uygun olabilir. Eczacınız başka aromaları denemenizi sağlayabilir. En sevdiğiniz aroma stokta yoksa sipariş edebilir.
Kıvamı veya aromayı değiştirmek
Daha çok içecek tüketiyorsanız bir krem tatlı, Delical Le Brassé veya meyveli bir tatlı deneyin. Tatlıdan bıktıysanız sebzeli çorbalara ve pürelere yönelin. Normalde hoşunuza giden kıvamlardan ilham alın: sıvı ve serin, kremsi, kadifemsi veya çıtır.
Başka yiyeceklerle birleştirmek
Sade bir beslenme ürünü çorbaya, püreye veya smoothie’ye karıştırılabilir ve yemeklerde kullanılabilir. Aromalı bir ürün meyveyle birlikte sunulabilir, yoğurtla blenderdan geçirilebilir ya da üzerine badem dilimleri veya bisküvi kırıntıları serpilebilir. Sade bir sütlü içecek; hindiba kahvesi, kakao, hazır kahve, kestane kreması, bal veya bir şurupla sıcak ya da soğuk içilebilir. Sıcaklığı da deneyin: bazı kişiler beslenme ürünlerini iyice soğuk, bazıları ise oda sıcaklığında sever.
Birkaç basit tarif
Delical Meyveli İçecek, maden suyuyla inceltildiğinde ferahlatıcı bir içeceğe; buz küpleriyle birlikte, bulantı durumunda sunulabilecek bir sorbeye; iki saat dondurucuda bekletildiğinde ise bir granitaya dönüşür. Sade bir sütlü içecek, hazır patates püresi karışımıyla anında bir püreye ya da puding karışımıyla bir pudinge dönüşür. Crumble için 50 g Delical Hazır Tahıl, 50 g un, 50 g tereyağı ve 80 g şekeri karıştırın, bir tepsiye yayın ve 180 °C’de 5 dakika fırında pişirin. Beslenme ürünleriniz graten, kiş veya clafoutis gibi tuzlu ya da tatlı tariflerde de kullanılabilir.
Eczacınızın rolü
Bu denemelere rağmen hiçbir şey işe yaramıyorsa, bunu doktorunuza ve eczacınıza söyleyin. Tercihleriniz ve yaşadığınız güçlükler, önerilerini size göre ayarlamalarına yardımcı olur. Hem zevklerinizi hem de ihtiyaçlarınızı dikkate alan bir seçeneği birlikte arayabilirsiniz.
Tavsiyeye mi ihtiyacınız var?
Tek başınıza aramak zorunda değilsiniz. Doktorunuzla, diyetisyeninizle veya eczacınızla konuşun: size uygun ürünleri seçmenize yardımcı olacaklardır.
Kaynaklar
- Cederholm T, et al. GLIM criteria for the diagnosis of malnutrition. A consensus report from the global clinical nutrition community. Clin Nutr. 2019;38(1):1-9. doi:10.1016/j.clnu.2018.08.002
- Volkert D, et al. ESPEN guideline on clinical nutrition and hydration in geriatrics. Clin Nutr. 2019;38(1):10-47. doi:10.1016/j.clnu.2018.05.024
- Volkert D, et al. ESPEN practical guideline: Clinical nutrition and hydration in geriatrics. Clin Nutr. 2022;41(4):958-989. doi:10.1016/j.clnu.2022.01.024
Güncelleme: Kasım 2026.
Gözden geçiren: Steeve Roland, fizyoterapist, klinik beslenmede 20 yılı aşkın deneyim, BSNUTRITION’ın kurucusu · Güncelleme:
Yayıncı: BS NUTRITION SA, Rue de l’Industrie 20, 1400 Nivelles, Belçika. Yasal bilgiler